Musea bij «Exlibrismuseum»

Kunst · sinds 2015

Museum AZ

belangrijk

Een museum van één schilder, Anatoli Zverev, voortgekomen uit een particuliere verzameling. De waarde zit niet in de omvang — weinig zalen, kleine stukken — maar in de manier van tonen: een tentoonstelling wordt hier als betoog gebouwd, met volgorde en licht, en niet als een rij aan de muur; in Moskou is dat zeldzaam. Over Zverev zelf hoort een eerlijk woord: een ongelijkmatig schilder, van wie een deel van het werk op de snelheid van de hand rust en niet op diepte, en zijn beste bladen moeten eruit gezocht worden. Het museum verbergt dat niet, en daarom gelooft men het.

Schilderijen en tekeningen van Anatoli Zverev uit de verzameling van Natalja Opaleva. Tentoonstellingen die Zverev naast andere kunstenaars van zijn kring zetten. Werk van Vladimir Nemoechin en andere non-conformisten.

2,2 km hiervandaan · 2-ja Tverskaja-Jamskaja oelitsa 20–22 · ·

· nr. 73

Huismusea · sinds 1922

Het Skrjabin-museum

belangrijk

Een woning waaruit niets is weggedragen: Skrjabin huurde haar zijn laatste drie jaar en stierf hier in 1915, en in 1922 werd zij museum — vrijwel zonder onderbreking. Meubels, boeken, vleugel en de inrichting van de werkkamer zijn de echte. Maar het voornaamste is iets anders: Skrjabin bedacht muziek samen met licht, en van dat plan is in de woning een spoor bewaard — de kleurenpartituur van Prometheus en het lichtapparaat. Geen ander componistenmuseum in Rusland toont het idee en niet louter het huiselijk leven.

De Bechstein-vleugel waaraan de laatste werken zijn geschreven. De werkkamer en de bibliotheek met aantekeningen van de bewoner. De kleurenpartituur van Prometheus en het licht-muziekapparaat, gebouwd naar zijn ontwerp. Een concertzaal in hetzelfde huis.

2,4 km hiervandaan · Bolsjoj Nikolopeskovski pereoelok 11

· nr. 76

Literatuur · sinds 1957

Poesjkinmuseum aan de Pretsjistenka

belangrijk

Een gedenkhuis van Poesjkin heeft Moskou niet: hij woonde hier niet. De waarde van dit museum ligt niet in de echtheid van de muren maar in de volledigheid van een tijdperk — een verzameling voorwerpen, boeken en portretten waaruit de tijd van Poesjkin zich geheel laat herstellen. Voor de relikwieën moet men naar de Mojka in Petersburg; voor de tijd hierheen.

De vaste opstellingen «Poesjkin en zijn tijd» (vijftien zalen in het hoofdhuis van het landgoed) en «Sprookjes van Poesjkin»; uitgaven uit zijn leven, portretten van zijn kring, gebruiksvoorwerpen uit het begin van de negentiende eeuw.

2,5 km hiervandaan · Pretsjistenka 12/2 ·

· nr. 2

Huismusea · sinds 1911

Tolstojmuseum aan de Pretsjistenka

belangrijk

Het grootste handschriftenfonds van één schrijver ter wereld. De waarde is wetenschappelijk: hier is te zien hoe de tekst gemaakt is — Tolstoj schreef één zin tien keer over, en dat ziet men met eigen ogen. Nederlandse lezers kennen hem uit de Russische Bibliotheek van Van Oorschot; hier ligt waar die vertalingen vandaan komen. Voor het huis waar hij woonde moet u naar Chamovniki.

Het handschriftenfonds met autografen van Tolstoj, uitgaven uit zijn leven, portretten en foto’s van de schrijver en zijn familie. De opstelling volgt de boeken — van «Kinderjaren» tot «Opstanding».

2,6 km hiervandaan · Pretsjistenka 11/8 · ·

· nr. 7

Architectuur en landgoederen · sinds 2020

Narkomfin

belangrijk

Het huis van Ginzburg en Milinis uit 1930 is het overgangstype van de commune-woning waarmee elk gesprek over twintigste-eeuwse huisvesting begint: tweelaagse eenheden, een gang om de andere verdieping, keuken en wasserij uit de woning gehaald. Le Corbusier kende dit gebouw en steunde erop bij de Unité d’habitation in Marseille. Wie de Van Nellefabriek in Rotterdam of Duikers Zonnestraal kent, herkent hetzelfde jaartal en dezelfde overtuiging, met dit verschil: dit is geen fabriek en geen sanatorium maar een woonhuis, en de vraag hoe men leeft is er scherper gesteld. Maar de verwachting moet eerlijk worden bijgesteld: de restauratie van 2017–2020 heeft het huis aan zijn bewoners teruggegeven, en het museum is hier één herstelde eenheid, geen gebouw. Kijken doet men van buiten en in één woning, op afspraak.

Een herstelde eenheid van het type F, ingericht naar de tekeningen van Ginzburg. Het bouwwerk zelf: het woonblok op kolommen, het gemeenschapsblok, de brug ertussen.

2,7 km hiervandaan · Novinski boelevard 25, blok 1 · ·

· nr. 74

Kunst · sinds 1969

Tropininmuseum

belangrijk

Het Moskouse portret van de eerste helft van de negentiende eeuw is nergens zo dicht bijeen. De waarde zit ook in de herkomst: een particuliere verzameling die aan de stad werd geschonken — een schoolvoorbeeld van hoe Russische musea zijn ontstaan. Het genre kent men in Nederland goed: Museum Van Loon, de Mesdag Collectie.

Portretten van Vasili Tropinin en van zijn Moskouse tijdgenoten, werk van lijfeigen schilders, Russische biedermeier. De stille steeg in Zamoskvoretsje en het huis zelf zijn de helft van de indruk.

3,0 km hiervandaan · Sjtsjetininski pereoelok 10, gebouw 1 · ·

· nr. 31

Kunst · sinds 1986

Nieuwe Tretjakovgalerij

van wereldbetekenis

De Russische avant-garde is het enige Russische kunstsysteem dat op gelijke voet in de wereldcanon is opgenomen, en de grootste verzameling ervan staat hier. Het MoMA en het Centre Pompidou tonen Malevitsj en Tatlin losgeweekt uit hun omgeving; hier hangen zij naast datgene waartegen zij in opstand kwamen, en dat verandert de lezing.

Zwart vierkant van Kazimir Malevitsj, Het baden van het rode paard van Koezma Petrov-Vodkin, werk van Kandinsky, Chagall, Gontsjarova en Larionov, de maquette van de Toren van Tatlin. Ernaast ligt het park Moezeon met ontmantelde monumenten uit de Sovjettijd.

3,2 km hiervandaan · Krimski Val 10 · ·

· nr. 5

Kunst · sinds 1947

Het Roebljov-museum

uitmuntend

De derde verzameling Russische iconen na de Tretjakovgalerij en het Russisch Museum, en de enige die als museum van één onderwerp is ingericht: de icoon staat hier niet in een rij Russische kunst maar wordt op zichzelf uitgelegd, van paneel en krijtgrond tot iconografie. De verzameling ontstond uit wat expedities van het museum weghaalden uit gesloten en verwoeste kerken, en haar waarde zit in de volledigheid van de reeks, niet in losse sterren: grote namen ontbreken vrijwel, maar de lijn loopt onafgebroken van de dertiende tot de zeventiende eeuw. Wie het Iconenmuseum in Kampen kent, herkent de opzet en ziet meteen het verschil in schaal: daar een zaal, hier een klooster en dertienduizend nummers. De Verlosserskathedraal waarin dit alles staat, is het oudste bewaarde gebouw van Moskou.

Iconen uit de dertiende tot de zeventiende eeuw, bijeengebracht door expedities van het museum zelf. Koningsdeuren en complete iconostasen. Fragmenten van muurschildering. De Verlosserskathedraal uit de jaren 1420 — het oudste gebouw van Moskou, met resten van ornamentele beschildering die met Roebljov in verband wordt gebracht.

3,2 km hiervandaan · Andronjevskaja plosjtsjad 10 · ·

· nr. 61

Geschiedenis · sinds 2012

Het Joods Museum

belangrijk

Je komt hier voor twee dingen tegelijk: voor de Bachmetjev-garage van Melnikov en Sjoechov — een bouwwerk van wereldbetekenis — en voor de geschiedenis van de Joden in Rusland, die nergens anders van binnenuit wordt verteld. De verzameling originelen is daarbij bescheiden, en dat is goed om vooraf te weten.

Het gebouw zelf — de Bachmetjev-garage uit 1926–1927, een van de belangrijkste bouwwerken van Konstantin Melnikov met overspanningen van Vladimir Sjoechov; Café op de Bassejnaja — een reconstructie van het leven in het sjtetl.

3,3 km hiervandaan · Obraztsova 11, gebouw 1a · ·

· nr. 47

Geschiedenis · sinds 1896

Museum van Moskou

belangrijk

Een stadsmuseum is in Europa een gewoon genre, maar het materiaal is hier uitzonderlijk van omvang: een miljoen voorwerpen over één stad. Het Amsterdam Museum vertelt zijn stad in enkele zalen en met scherpe keuzes; hier is het omgekeerde — de reeks is bijna volledig, en dat is een andere manier om een stad te kennen. Waarde heeft ook het gebouw: de Proviandpakhuizen van Stasov, een voorbeeldig empirebouwwerk dat men van binnen bijna nooit te zien krijgt.

De vaste opstelling «Geschiedenis van Moskou»: archeologie van de Moskouse bodem, stadsleven, plattegronden en stadsgezichten per eeuw. Apart staan de Proviandpakhuizen zelf, een empiremonument van Vasili Stasov.

3,3 km hiervandaan · Zoebovski boelevard 2, gebouw 7 · ·

· nr. 56