Musea bij «Museum van de volksprentkunst»

Geschiedenis · sinds 1991

Museum van mecenassen

voor liefhebbers

Het enige museum over de vraag waar de Tretjakovgalerij, het Bachroesjin-museum en de verzamelingen Sjtsjoekin en Morozov vandaan komen: over de mensen die ervoor betaalden. Het onderwerp loopt door onze hele lijst en is nergens anders bijeengebracht. Wat Helene Kröller-Müller voor Otterlo deed — een particulier oog en een particuliere beurs die een openbaar museum werden — deden de Moskouse kooplui meermaals en binnen één generatie. De waardering is eerlijk en niet hoog: dit is een particulier vormingscentrum in een oud koopmanshuis, de verzameling is documentair en klein, en vrije toegang is er niet, alleen op afspraak. Kom hier na de grote musea, wanneer u zich hebt afgevraagd op wiens geld die staan.

Documenten, portretten en voorwerpen van de Moskouse koopmansstand van de negentiende eeuw. Materiaal over de dynastieën Tretjakov, Morozov, Bachroesjin en Sjtsjoekin. Het huis van Ivan Prostjakov, waarin het museum woont.

5,2 km hiervandaan · Donskaja oelitsa 9 · ·

· nr. 79

Geschiedenis · sinds 2000

Tentoonstellingszaal van de archieven

voor liefhebbers

Originelen uit de staatsarchieven — juist die bladen die anders in het depot liggen: oekazen, brieven, tekeningen, foto’s. Hier worden ze tevoorschijn gehaald en getoond. Wie in Den Haag weleens naar een tentoonstelling van het Nationaal Archief is geweest, weet wat voor soort zaal dit is.

Originelen die anders in het depot liggen en niemand onder ogen komen: oekazen met echte handtekeningen, bouwtekeningen, brieven, foto’s. Ze komen uit het Archief van Oude Akten, het Militair-historisch Archief en andere staatsverzamelingen, waar men niet zomaar binnenloopt.

5,5 km hiervandaan · Bolsjaja Pirogovskaja 17 · ·

· nr. 36

Wetenschap en natuur · sinds 1716

Het mineralogisch museum

uitmuntend

Een verzameling van ruim driehonderd jaar oud: zij groeide uit het mineralenkabinet van Peters Kunstkamera en verhuisde met de Academie van Wetenschappen mee naar Moskou. Zo’n honderdveertigduizend stukken maken haar tot een van de grootste mineralogische musea ter wereld, en in de systematiek van gesteente heeft zij in Rusland haar gelijke niet. Naturalis toont steen als deel van een verhaal over de aarde; hier is het omgekeerde het doel — de hele klasse op volgorde, met het gewone stuk naast het uitzonderlijke, want daarvoor bestaat een systematische verzameling. Kom in de wetenschap dat dit een wetenschappelijk museum is en geen vermakelijk: vitrines, etiketten, geen schermen. Wie het verhaal wil, heeft een rondleiding nodig, en die moet vooraf worden besteld.

De systematische collectie — de hele bekende mineralenwereld per klasse. Oeralse malachiet en rodoniet uit de oude kroonverzamelingen. Meteorieten. Steensnijwerk van Fabergé en van de slijperij van Peterhof. Grote stukken van een formaat dat alleen musea van deze ouderdom bezitten.

6,2 km hiervandaan · Leninski prospekt 18, gebouw 2 · ·

· nr. 63

Architectuur en landgoederen · sinds 1918

Ostankino

uitmuntend

Een paleis geheel van hout dat zich geheel voor steen uitgeeft, met een theaterzaal die door een draai aan de machinerie in een balzaal veranderde. Zulke gebouwen zijn op de vingers te tellen, en bewaarde achttiende-eeuwse toneelmachinerie is nog zeldzamer: Drottningholm bij Stockholm heeft de zijne, Richmond in Yorkshire de zijne, en dit is de derde naam op dat korte lijstje. Gebouwd werd het door lijfeigen architecten voor een lijfeigen theater, en dat feit valt van het landgoed niet af te trekken: de pracht staat hier op onvrijheid, en het museum zegt dat ook. Ga in de wetenschap van het voornaamste: na jaren restauratie opent het museum bij delen, en in augustus 2026 was het paleis-theater zelf nog in bewerking.

De theaterzaal met haar machinerie, die haar in een balzaal veranderde. Het Egyptische en het Italiaanse paviljoen. Een verzameling verlichting en houtsnijwerk. De Kerk van de Levendmakende Drie-eenheid uit 1683 naast het paleis.

6,3 km hiervandaan · 1-ja Ostankinskaja oelitsa 5 ·

· nr. 68

Architectuur en landgoederen · sinds 1524

Novodevitsji-klooster

uitmuntend

Na Kolomenskoje het tweede bouwwerk van Moskou op de werelderfgoedlijst, en naar samenhang van het geheel het eerste: een klooster van het eind van de zeventiende eeuw is vrijwel zonder verbouwing overgeleverd — muren, torens, poortkerken, refter. De Smolensk-kathedraal van 1524 bewaart zestiende-eeuwse fresco’s op hun plaats en een iconostase waarvan Moskou er twee of drie heeft. Wat hier ontbreekt is een museum in de gewone zin: dit is een werkend klooster met museale presentatie, en wat er open is wisselt per seizoen.

De Smolensk-kathedraal van 1524 met zestiende-eeuwse muurschildering en iconostase. Muren en torens van het eind van de zeventiende eeuw — de Moskouse barok compleet. Het grafveld: Denis Davydov, Sergej Solovjov. Tsjechov werd hier in 1904 begraven en in 1933 overgebracht naar de nieuwe begraafplaats van Novodevitsji buiten de muur.

6,8 km hiervandaan · Novodevitsji projezd 1 · ·

· nr. 75

Bijzonder · sinds 2021

Museum voor cryptografie

belangrijk

Het enige museum in Rusland over het cijferschrift en over de vraag hoe een bericht bij zijn geadresseerde komt — een onderwerp dat verder niemand oppakt. Het is naar de maatstaven van vandaag gemaakt: voorwerp, uitleg en werkend mechanisme staan op gelijke voet, en men komt er zonder gids uit. Een verzameling van wereldrang is er niet en kan er niet zijn: het onderwerp is jong. Bletchley Park vertelt het verhaal van wie de machine brak; hier wordt de machine zelf in een lijn van zesduizend jaar gezet, en Enigma is daarin één post. En dan is er nog het gebouw: dit was de Marfino-sjarasjka, een gevangenis voor geleerden, waar Solzjenitsyn zat en waarover In de eerste cirkel gaat. Het museum zegt dat ronduit.

Cijfermachines van de twintigste eeuw, waaronder de Duitse Enigma. Sovjetapparatuur voor versleuteling. Afdelingen over de cijferschriften van de oudheid en over de cryptografie van nu. Een opstelling over de Marfino-sjarasjka, binnen haar eigen muren.

7,2 km hiervandaan · Botanitsjeskaja oelitsa 25, gebouw 4 · ·

· nr. 72

Militaire geschiedenis · sinds 1962

Panorama Borodino

belangrijk

Het panorama van Roubaud is een van de weinige overgebleven werken van een genre dat de top van de negentiende-eeuwse beeldcultuur was en vrijwel geheel is verdwenen. De waarde zit in de inrichting van het schouwspel zelf, niet in het onderwerp: zo keek men vóór de film. Wie in Den Haag in het Panorama Mesdag heeft gestaan, kent het gevoel van de horizon die niet ophoudt; dit doek is groter, en het beeld is een veldslag in plaats van een strand.

Het panorama «Borodino» van Frans Roubaud, geschilderd in 1912: een doek van 115 meter in omtrek en 15 meter hoog. Ernaast de «Isba van Koetoezov», waar de krijgsraad op 1 september 1812 besloot Moskou op te geven.

7,7 km hiervandaan · Koetoezovski prospekt 38, gebouw 1 · ·

· nr. 9

Wetenschap en natuur · sinds 2011

Experimentanium

voor liefhebbers

Een science centre naar westers model, geen museum: originelen zijn er niet, opstellingen wel. Voor een eerste kennismaking met natuurkunde werkt het uitstekend, voor de geschiedenis van de wetenschap levert het niets. Wie NEMO in Amsterdam kent, weet precies wat hem te wachten staat.

Zalen voor mechanica, optica, akoestiek en elektriciteit; een spiegellabyrint; wetenschapsshows volgens rooster.

8,9 km hiervandaan · Leningradski prospekt 80, blok 11 · ·

· nr. 49

Militaire geschiedenis · sinds 1995

Overwinningsmuseum

voor liefhebbers

Dit is een gedenkteken, geen verzameling: de kracht zit in de schaal van het schouwspel en in de Zaal van Herinnering, niet in originelen. Naar museale maatstaf is het middelmatig; ga erheen met dat vooraf in gedachten. Het westelijke front komt er nauwelijks in voor: wie de bevrijding van 1944–1945 zoekt zoals die in Nederland verteld wordt, vindt haar hier niet.

De Zaal van de Roem met de namen van de Helden van de Sovjet-Unie; de Zaal van Herinnering en Rouw; zes diorama’s van de belangrijkste veldslagen; het buitenterrein met militair materieel.

9,1 km hiervandaan · Overwinningsplein 3 · ·

· nr. 29

Wetenschap en natuur · sinds 1907

Darwinmuseum

belangrijk

Het oudste evolutiemuseum van Rusland, gebouwd rond een gedachte en niet rond een verzameling opgezette dieren: Kots verzamelde bewijzen van variabiliteit, en de opstelling dient het bewijs. Met Wenen of Berlijn valt het naar materiaal niet te vergelijken, maar naar wijze van betogen staat het op zichzelf. Teylers in Haarlem laat zien hoe een achttiende-eeuws vertoog over de natuur eruitzag; dit is hetzelfde ambacht, een eeuw later en met één stelling.

De verzameling taxidermie uit het begin van de twintigste eeuw van Filipp Fedoelov — naar kwaliteit een van de beste ter wereld; de collectie albino’s en melanisten, door Kots bijeengebracht als aanschouwelijk bewijs van variabiliteit; de zaal «Levende planeet».

9,8 km hiervandaan · Vavilova 57 · ·

· nr. 57