Musea bij «Museum van Moskou»

Kunst · sinds 1969

Tropininmuseum

belangrijk

Het Moskouse portret van de eerste helft van de negentiende eeuw is nergens zo dicht bijeen. De waarde zit ook in de herkomst: een particuliere verzameling die aan de stad werd geschonken — een schoolvoorbeeld van hoe Russische musea zijn ontstaan. Het genre kent men in Nederland goed: Museum Van Loon, de Mesdag Collectie.

Portretten van Vasili Tropinin en van zijn Moskouse tijdgenoten, werk van lijfeigen schilders, Russische biedermeier. De stille steeg in Zamoskvoretsje en het huis zelf zijn de helft van de indruk.

2,0 km hiervandaan · Sjtsjetininski pereoelok 10, gebouw 1 · ·

· nr. 31

Kunst · sinds 1934

Het Museum voor Architectuur

uitmuntend

Het enige architectuurmuseum van Rusland en een van de weinige ter wereld. Hier worden fragmenten van gesloopte gebouwen bewaard — de hoogreliëfs van de Christus-Verlosserkathedraal, onderdelen van de Soecharev-toren: stukken die nergens anders bestaan, omdat de gebouwen zelf verdwenen zijn.

De enfilade van het hoofdhuis van het landgoed Talyzin met tentoonstellingen; de Apothekerskanselarij — 17de-eeuwse kamers waar fragmenten van gesloopte Moskouse gebouwen worden getoond; maquettes van nooit uitgevoerde projecten, waaronder stukken die met het Paleis van de Sovjets samenhangen.

2,0 km hiervandaan · Vozdvizjenka 5/25 · ·

· nr. 53

Wetenschap en natuur · sinds 1716

Het mineralogisch museum

uitmuntend

Een verzameling van ruim driehonderd jaar oud: zij groeide uit het mineralenkabinet van Peters Kunstkamera en verhuisde met de Academie van Wetenschappen mee naar Moskou. Zo’n honderdveertigduizend stukken maken haar tot een van de grootste mineralogische musea ter wereld, en in de systematiek van gesteente heeft zij in Rusland haar gelijke niet. Naturalis toont steen als deel van een verhaal over de aarde; hier is het omgekeerde het doel — de hele klasse op volgorde, met het gewone stuk naast het uitzonderlijke, want daarvoor bestaat een systematische verzameling. Kom in de wetenschap dat dit een wetenschappelijk museum is en geen vermakelijk: vitrines, etiketten, geen schermen. Wie het verhaal wil, heeft een rondleiding nodig, en die moet vooraf worden besteld.

De systematische collectie — de hele bekende mineralenwereld per klasse. Oeralse malachiet en rodoniet uit de oude kroonverzamelingen. Meteorieten. Steensnijwerk van Fabergé en van de slijperij van Peterhof. Grote stukken van een formaat dat alleen musea van deze ouderdom bezitten.

2,1 km hiervandaan · Leninski prospekt 18, gebouw 2 · ·

· nr. 63

Architectuur en landgoederen · sinds 1955

De kathedralen van het Kremlin

van wereldbetekenis

De iconostase van de Verkondigingskathedraal wordt in verband gebracht met Theofanes de Griek, Andrej Roebljov en Prochor van Gorodets: de kroniek van 1405 noemt hen als de schilders van deze kerk, al wordt nog altijd betwist of de huidige iconen datzelfde werk zijn. Zo’n samenloop van namen bestaat nergens anders. En het verschil met welk iconenmuseum ook is principieel: de dingen staan waar zij stonden, in het licht en de ruimte waarvoor zij geschilderd zijn — zoals het glas van de Sint-Janskerk in Gouda in het raam iets anders is dan achter vitrineglas. Wat hier ontbreekt is uitleg: de kathedralen hebben vrijwel geen bordjes en gaan uit van wie het al weet of met een gids komt.

De deësisrij van de Verkondigingskathedraal. De fresco’s van de Oespenski-kathedraal uit 1642–1644 en haar iconostase; daar hangen ook de oudste iconen, naar Moskou gebracht toen de landen werden samengevoegd. De graven van de Moskouse vorsten en tsaren in de Aartsengelkathedraal, beschilderd in 1652–1666. Het Patriarchenpaleis: toegepaste kunst en het dagelijks leven van de zeventiende eeuw.

Ontrent op het midden der plaets, die ruim, en in ’t ronde met gebouwen bezet is, staet een Toorn genaemt Ivan Welike, zoo veel als Groot Jan, waer op die groote klok staet…

Cornelis de Bruyn, 1711 volledig

2,2 km hiervandaan · Moskous Kremlin, Kathedralenplein (ingang via de Koetafjatoren) · ·

· nr. 60

Kunst · sinds 1918

Het Museum van Oosterse Kunst

uitmuntend

Westerse musea van oosterse kunst zijn langs koloniale weg ontstaan; deze verzameling groeide uit genationaliseerde privécollecties en Sovjet-expedities. Vandaar de afdelingen Midden-Azië, Kaukasus, Boerjatië en Tsjoekotka die Londen noch Parijs bezit: daar begint het Oosten bij India en Egypte, hier bij wat binnen het land en ernaast lag. Daarvoor komt men hierheen.

Midden-Aziatische en Kaukasische tapijten en drijfwerk, overgedragen uit het staatsmuseumfonds; Iraanse Qajar-schilderkunst en tegels; Chinees brons en porselein, Japanse prentkunst; een voor Rusland zeldzame Koreaanse afdeling; boeddhistische sculptuur uit Boerjatië en Mongolië.

2,2 km hiervandaan · Nikitski boulevard 12a · ·

· nr. 43

Kunst · sinds 1817

De Manege

belangrijk

Een verzameling is er niet, en de waarde is geheel bouwkundig: een kolomloze overspanning van bijna 45 meter naar de berekening van Betancourt — een monument van ingenieursdenken zoals Europa er weinig heeft. Al het overige hier is tijdelijk.

Het gebouw zelf: de kolomloze zaal van de Manege is overspannen met houten spanten van bijna 45 meter, berekend door de ingenieur Agustín de Betancourt — een zeldzaam monument van ingenieurskunst.

2,2 km hiervandaan · Manegeplein 1 ·

· nr. 19

Geschiedenis · sinds 1806

Het Wapenhuis

van wereldbetekenis

Een schatkamer die niet door verzamelen is ontstaan maar door bewaren: de dingen kwamen hier als bezit van de vorst of als gezantschapsgeschenk, en zijn daarom bewaard gebleven waar ze in Europa de smeltkroes in gingen. Van het Engelse zilver uit de zestiende en zeventiende eeuw staat hier meer dan in Engeland zelf. Wie weet hoe weinig er in de Republiek van het zilver van de Gouden Eeuw over is — bijna alles ging om, in oorlogsjaren en bij faillissementen — begrijpt meteen wat het betekent dat een gezantschapsgeschenk vier eeuwen ongemoeid bleef. Schilderkunst is er hier niet: dit is een kamer van voorwerpen.

De Muts van Monomach en de dubbele troon van de kindtsaren Ivan en Peter. Tudor- en Stuartzilver, een verzameling die nergens haar gelijke heeft. Paaseieren van Fabergé. Iconenbekleedsels, panagia’s en kelken uit het Rusland van vóór de Mongolen. De koetsenzalen: kroningsrijtuigen uit de achttiende eeuw.

2,3 km hiervandaan · Moskous Kremlin (ingang via de Koetafjatoren) · ·

· nr. 59

Architectuur en landgoederen · sinds 2020

Narkomfin

belangrijk

Het huis van Ginzburg en Milinis uit 1930 is het overgangstype van de commune-woning waarmee elk gesprek over twintigste-eeuwse huisvesting begint: tweelaagse eenheden, een gang om de andere verdieping, keuken en wasserij uit de woning gehaald. Le Corbusier kende dit gebouw en steunde erop bij de Unité d’habitation in Marseille. Wie de Van Nellefabriek in Rotterdam of Duikers Zonnestraal kent, herkent hetzelfde jaartal en dezelfde overtuiging, met dit verschil: dit is geen fabriek en geen sanatorium maar een woonhuis, en de vraag hoe men leeft is er scherper gesteld. Maar de verwachting moet eerlijk worden bijgesteld: de restauratie van 2017–2020 heeft het huis aan zijn bewoners teruggegeven, en het museum is hier één herstelde eenheid, geen gebouw. Kijken doet men van buiten en in één woning, op afspraak.

Een herstelde eenheid van het type F, ingericht naar de tekeningen van Ginzburg. Het bouwwerk zelf: het woonblok op kolommen, het gemeenschapsblok, de brug ertussen.

2,3 km hiervandaan · Novinski boelevard 25, blok 1 · ·

· nr. 74

Architectuur en landgoederen · sinds 1965

Het Rjaboesjinski-huis

uitmuntend

Het best bewaarde interieur van de Moskouse art nouveau: Sjechtel bouwde het huis in 1900–1903 en dacht het tot de deurkruk uit, en de golvende trap met haar kwallenlamp is datgene waarvoor men hierheen gaat in plaats van naar welk museum voor sierkunst ook. Berlage bouwde in dezelfde jaren de Beurs aan het Damrak en dacht ook daar alles zelf, tot het meubilair aan toe; het verschil is dat Sjechtel voor één familie bouwde en dat hier de inrichting op haar plaats is blijven staan. Boven zit een oudgelovigenkapel verborgen die niet openlijk getoond mocht worden, en zij is bewaard. Het gedenkgedeelte — Gorki woonde hier vanaf 1931 — doet duidelijk onder voor de architectuur, en dat moet men vooraf weten: men komt voor Sjechtel, niet voor Gorki.

De golvende trap met haar kwallenlamp. Glas-in-lood en de mozaïekfries met orchideeën langs de gevel. De oudgelovigenkapel op de bovenste verdieping. Gorki’s werkkamer en bibliotheek.

2,4 km hiervandaan · Malaja Nikitskaja oelitsa 6/2 ·

· nr. 71

Architectuur en landgoederen · sinds 1524

Novodevitsji-klooster

uitmuntend

Na Kolomenskoje het tweede bouwwerk van Moskou op de werelderfgoedlijst, en naar samenhang van het geheel het eerste: een klooster van het eind van de zeventiende eeuw is vrijwel zonder verbouwing overgeleverd — muren, torens, poortkerken, refter. De Smolensk-kathedraal van 1524 bewaart zestiende-eeuwse fresco’s op hun plaats en een iconostase waarvan Moskou er twee of drie heeft. Wat hier ontbreekt is een museum in de gewone zin: dit is een werkend klooster met museale presentatie, en wat er open is wisselt per seizoen.

De Smolensk-kathedraal van 1524 met zestiende-eeuwse muurschildering en iconostase. Muren en torens van het eind van de zeventiende eeuw — de Moskouse barok compleet. Het grafveld: Denis Davydov, Sergej Solovjov, en Tsjechov tot hij werd verplaatst.

2,5 km hiervandaan · Novodevitsji projezd 1

· nr. 75