Musea bij «Het huis van Dostojevski»

Architectuur en landgoederen · sinds 1918

Ostankino

uitmuntend

Een paleis geheel van hout dat zich geheel voor steen uitgeeft, met een theaterzaal die door een draai aan de machinerie in een balzaal veranderde. Zulke gebouwen zijn op de vingers te tellen, en bewaarde achttiende-eeuwse toneelmachinerie is nog zeldzamer: Drottningholm bij Stockholm heeft de zijne, Richmond in Yorkshire de zijne, en dit is de derde naam op dat korte lijstje. Gebouwd werd het door lijfeigen architecten voor een lijfeigen theater, en dat feit valt van het landgoed niet af te trekken: de pracht staat hier op onvrijheid, en het museum zegt dat ook. Ga in de wetenschap van het voornaamste: na jaren restauratie opent het museum bij delen, en in augustus 2026 was het paleis-theater zelf nog in bewerking.

De theaterzaal met haar machinerie, die haar in een balzaal veranderde. Het Egyptische en het Italiaanse paviljoen. Een verzameling verlichting en houtsnijwerk. De Kerk van de Levendmakende Drie-eenheid uit 1683 naast het paleis.

4,6 km hiervandaan · 1-ja Ostankinskaja oelitsa 5 ·

· nr. 68

Kunst · sinds 1856

De Tretjakovgalerij

van wereldbetekenis

Nergens anders is Russische kunst van de 11de tot het begin van de 20ste eeuw zo volledig bijeengebracht; alleen het Russisch Museum is vergelijkbaar. Maar de canon is hier gevormd: Tretjakov kocht bij tijdgenoten wat híj belangrijk vond, en zijn particuliere keuze werd wat wij nu de Russische school noemen. Wie de 19de eeuw elders bekijkt, ziet scherven.

De verschijning van Christus aan het volk van Aleksandr Ivanov — het doek heeft een eigen zaal; Bojarin Morozova en De ochtend van de strelitzenexecutie van Vasili Soerikov; Ivan de Verschrikkelijke en zijn zoon Ivan van Ilja Repin; Meisje met perziken van Valentin Serov; De ridders van Viktor Vasnetsov; de zalen met oud-Russische iconen. De Drie-eenheid van Andrej Roebljov hangt er niet meer: de icoon is in 2023 aan de Kerk overgedragen.

4,7 km hiervandaan · Lavroesjinski pereoelok 10 · ·

· nr. 1

Geschiedenis · sinds 1896

Museum van Moskou

belangrijk

Een stadsmuseum is in Europa een gewoon genre, maar het materiaal is hier uitzonderlijk van omvang: een miljoen voorwerpen over één stad. Het Amsterdam Museum vertelt zijn stad in enkele zalen en met scherpe keuzes; hier is het omgekeerde — de reeks is bijna volledig, en dat is een andere manier om een stad te kennen. Waarde heeft ook het gebouw: de Proviandpakhuizen van Stasov, een voorbeeldig empirebouwwerk dat men van binnen bijna nooit te zien krijgt.

De vaste opstelling «Geschiedenis van Moskou»: archeologie van de Moskouse bodem, stadsleven, plattegronden en stadsgezichten per eeuw. Apart staan de Proviandpakhuizen zelf, een empiremonument van Vasili Stasov.

5,3 km hiervandaan · Zoebovski boelevard 2, gebouw 7 · ·

· nr. 56

Kunst · sinds 1947

Het Roebljov-museum

uitmuntend

De derde verzameling Russische iconen na de Tretjakovgalerij en het Russisch Museum, en de enige die als museum van één onderwerp is ingericht: de icoon staat hier niet in een rij Russische kunst maar wordt op zichzelf uitgelegd, van paneel en krijtgrond tot iconografie. De verzameling ontstond uit wat expedities van het museum weghaalden uit gesloten en verwoeste kerken, en haar waarde zit in de volledigheid van de reeks, niet in losse sterren: grote namen ontbreken vrijwel, maar de lijn loopt onafgebroken van de dertiende tot de zeventiende eeuw. Wie het Iconenmuseum in Kampen kent, herkent de opzet en ziet meteen het verschil in schaal: daar een zaal, hier een klooster en dertienduizend nummers. De Verlosserskathedraal waarin dit alles staat, is het oudste bewaarde gebouw van Moskou.

Iconen uit de dertiende tot de zeventiende eeuw, bijeengebracht door expedities van het museum zelf. Koningsdeuren en complete iconostasen. Fragmenten van muurschildering. De Verlosserskathedraal uit de jaren 1420 — het oudste gebouw van Moskou, met resten van ornamentele beschildering die met Roebljov in verband wordt gebracht.

5,3 km hiervandaan · Andronjevskaja plosjtsjad 10 · ·

· nr. 61

Bijzonder · sinds 2021

Museum voor cryptografie

belangrijk

Het enige museum in Rusland over het cijferschrift en over de vraag hoe een bericht bij zijn geadresseerde komt — een onderwerp dat verder niemand oppakt. Het is naar de maatstaven van vandaag gemaakt: voorwerp, uitleg en werkend mechanisme staan op gelijke voet, en men komt er zonder gids uit. Een verzameling van wereldrang is er niet en kan er niet zijn: het onderwerp is jong. Bletchley Park vertelt het verhaal van wie de machine brak; hier wordt de machine zelf in een lijn van zesduizend jaar gezet, en Enigma is daarin één post. En dan is er nog het gebouw: dit was de Marfino-sjarasjka, een gevangenis voor geleerden, waar Solzjenitsyn zat en waarover In de eerste cirkel gaat. Het museum zegt dat ronduit.

Cijfermachines van de twintigste eeuw, waaronder de Duitse Enigma. Sovjetapparatuur voor versleuteling. Afdelingen over de cijferschriften van de oudheid en over de cryptografie van nu. Een opstelling over de Marfino-sjarasjka, binnen haar eigen muren.

5,4 km hiervandaan · Botanitsjeskaja oelitsa 25, gebouw 4 · ·

· nr. 72

Literatuur · sinds 1934

Literatuurmuseum Dal

belangrijk

Het enige museum dat niet om één naam is gebouwd maar om de literatuur als proces. Daar komt zijn kracht vandaan: vergelijkingen die in een huismuseum onmogelijk zijn, en een fonds van 700 000 stukken om ze mee te maken. Wie het Literatuurmuseum in Den Haag kent, weet meteen om wat voor huis het gaat.

De vaste opstelling «Zoebovski 15: huis van wetenschap, literatuur en kunst» en wisselende projecten over de Russische letteren van de twintigste eeuw.

5,4 km hiervandaan · Zoebovski boelevard 15, gebouw 1 · ·

· nr. 8

Kunst · sinds 1986

Nieuwe Tretjakovgalerij

van wereldbetekenis

De Russische avant-garde is het enige Russische kunstsysteem dat op gelijke voet in de wereldcanon is opgenomen, en de grootste verzameling ervan staat hier. Het MoMA en het Centre Pompidou tonen Malevitsj en Tatlin losgeweekt uit hun omgeving; hier hangen zij naast datgene waartegen zij in opstand kwamen, en dat verandert de lezing.

Zwart vierkant van Kazimir Malevitsj, Het baden van het rode paard van Koezma Petrov-Vodkin, werk van Kandinsky, Chagall, Gontsjarova en Larionov, de maquette van de Toren van Tatlin. Ernaast ligt het park Moezeon met ontmantelde monumenten uit de Sovjettijd.

5,4 km hiervandaan · Krimski Val 10 · ·

· nr. 5

Kunst · sinds 1969

Tropininmuseum

belangrijk

Het Moskouse portret van de eerste helft van de negentiende eeuw is nergens zo dicht bijeen. De waarde zit ook in de herkomst: een particuliere verzameling die aan de stad werd geschonken — een schoolvoorbeeld van hoe Russische musea zijn ontstaan. Het genre kent men in Nederland goed: Museum Van Loon, de Mesdag Collectie.

Portretten van Vasili Tropinin en van zijn Moskouse tijdgenoten, werk van lijfeigen schilders, Russische biedermeier. De stille steeg in Zamoskvoretsje en het huis zelf zijn de helft van de indruk.

5,5 km hiervandaan · Sjtsjetininski pereoelok 10, gebouw 1 · ·

· nr. 31

Huismusea · sinds 1921

Tolstoj in Chamovniki

uitmuntend

Een huis waarin niets is gereconstrueerd: de inboedel is de eigen, de voorwerpen zijn van de familie, en de opstelling volgt een inventaris die bij leven van de bewoners is opgemaakt. Elektrisch licht is er niet en is er nooit geweest — Tolstoj wilde het uit principe niet, zodat de kamers verlicht zijn zoals toen, wat voor een huismuseum bijna ongehoord is. Wie het Multatuli Huis aan de Korsjespoortsteeg kent, weet hoeveel een bewaarde kamer kan zeggen; hier is het geen kamer maar een heel huis met tuin, en zonder een enkele lamp. De literaire opstelling aan de Pretsjistenka beantwoordt de vraag wát hij schreef; hier wordt beantwoord hóé hij leefde — en bij hem is dat het onderwerp.

De werkkamer met de lage stoel, op de bijziendheid van de bewoner afgezaagd, en de schrijftafel. De kamer van Sofja Andrejevna. De zaal met de vleugel waarop Tanejev en Rachmaninov speelden. De schoenmakerswerkbank — Tolstoj maakte zijn laarzen zelf. De tuin, die het samen met het huis heeft gehaald.

5,6 km hiervandaan · Oelitsa Lva Tolstogo 21 · ·

· nr. 62

Bijzonder · sinds 1894

Het Bachroesjin-museum

uitmuntend

Een verzameling die in 1894 door één particulier werd begonnen en uitgroeide tot de grootste theaterverzameling ter wereld — zo rekent het museum het zelf, en tegenspreken is lastig: anderhalf miljoen nummers. Haar waarde is de volledigheid: het Russische theater is hier op rij te volgen, van het lijfeigenentoneel tot vandaag, en niet in losse sterren. Wat het Theater Instituut Nederland bijeenbracht en wat nu bij het Allard Pierson ligt, geeft een idee van zulk materiaal; het verschil is de schaal en het feit dat hier alles ook getóónd wordt. De ontwerpen van Golovin, Bakst, Korovin en Exter zijn overigens eersterangs schilderkunst — zij zijn alleen onder theater geboekt. Het hoofdgebouw ging in 2024 na een lange restauratie weer open; het is verstandig de samenstelling van de vaste opstelling vooraf na te gaan.

Ontwerpen voor decors en kostuums van Golovin, Bakst, Korovin, Exter en Tatlin. Kostuums en bezittingen van grote acteurs. Maquettes van decors. Archieven van theaters en regisseurs. Het huis van Bachroesjin zelf, gebouwd voor de verzameling.

6,0 km hiervandaan · Oelitsa Bachroesjina 31/12

· nr. 66